Američka književnost kao imperijalna književnost Američka književnost kao imperijalna književnost (…) preferira realizam koji prikazuje nesavršenosti svakodnevnog života unutar američkog carstva.

Jedan od načina da se shvati dilema savremene američke književnosti u doba Donalda Trampa jeste da se ona posmatra kao imperijalna književnost. Sjedinjene Američke Države predstavljaju drukčiju vrstu imperije, one sprovode globalnu hegemoniju kroz stotine vojnih baza i mrežu savezništava, trgovinskih sporazuma, finansijskih i pravnih institucija, koje zajedno čine ono što Džo Bajden naziva „međunarodnim poretkom zasnovanim na pravilima” pod vođstvom SAD-a.

Decenijama je američka književnost igrala svoju ulogu u tom poretku kao produžena ruka američke meke moći, opisujući domaći život imperije, dok je uglavnom ignorisala ostatak sveta. Treba imati na umu da je Centralna obaveštajna agencija (CIA) vrlo dobro razumela značaj meke moći i ulogu umetnosti. Tokom Hladnog rata, CIA je tajno finansirala ili podsticala sve i svašta, od promocije modernizma u Evropi do dovođenja stranih pisaca u Sjedinjene Države, gde su mogli da ih izlažu američkoj književnoj estetici.

Problem za imperijalnu književnost u vreme Trampa jeste to što on ne vidi potrebu za mekom moći, njemu je važna isključivo sila. Trampova inovacija u njegovom drugom mandatu – a Amerikanci obožavaju nastavke – sastoji se u tome da potpuno odbaci bilo kakvo osećanje nesavršenosti, koje je inače jedno od glavnih polja istraživanja imperijalne književnosti, kao i sam koncept pravila, bilo domaćih bilo internacionalnih. Iako Tramp u svom prvom mandatu nije razumeo prirodu pravila sa kojima se suočavao, oduvek je bio zainteresovan za njihovo kršenje, poput negativca iz Holivuda koji se otima lancima koje mu je stavio Kapetan Amerika. Kapetan Amerika, u liku Džoa Bajdena, pobedio je Trampa, ali kao i svaki dobar filmski negativac, Tramp se vratio jači nego ikad. Stripadžije dobro znaju da svaka priča mora imati junaka i zlikovca, i da je granica između njih tanka. Isto tako, Sjedinjene Države su oduvek bile i junak i zlikovac, kako drugim narodima, tako i same sebi.

Ove dve strane karaktera obeležavaju sve američke predsednike, bez obzira na ideologiju, i predstavljaju izvanredan materijal za književnost, što su znalački koristili američki pisci poput Hermana Melvila, Vilijama Foknera i Toni Morison. Nažalost, ta dvoličnost je i tragična: podrazumeva smrti desetina miliona ljudi, od domorodačkih naroda zbrisanh genocidom do Afrikanaca otetih i odvedenih u ropstvo. Kada Tramp kaže „Make America Great Again”  („Učinimo Ameriku ponovo velikom“), on zaziva povratak u XIX vek, u doba neosporne upotrebe nasilja i pretnji nasiljem – kako na nivou države u ekspanziji, tako i kroz model razmetljivog, agresivnog maskuliniteta.

Trampova administracija, kojoj demokratija nije bila naročito važna i koja se oslanjala isključivo na silu, nije pokazivala ni trunku vere u književnost, umetnost koju su, uostalom, često smatrali feminizirajućom i stoga beskorisnom, osim kada bi je koristili ambiciozni politički kandidati poput Džej-Di Vensa, čiji je bestseler o bekstvu iz ruralne bede lansirao njegovu nacionalnu karijeru. Tako dolazimo do paradoksa književnosti u konzervativnim delovima Amerike: s jedne strane, ona se omalovažava kao beskorisna, a s druge, doživljava se kao ogromna pretnja. Odatle i talas zabrana knjiga, cenzure i Trampovi pokušaji da zavlada narativom, od preuzimanja Kenedi centra za scenske umetnosti, gde su svi predsednici osim njega dodeljivali visoka priznanja američkim umetnicima, do najnovijih pokušaja da američkim muzejima nametne obavezu da glorifikuju Ameriku. Američki pisci su se ovim pokušajima snažno suprotstavili, jer većina najcenjenijih američkih pisaca naginje liberalizmu i kao takvi su snažno antitrampovski nastrojeni.

Savremeni američki književni svet zbog svega ovoga je u rasulu. I dok mnogi pisci izražavaju solidarnost sa Palestincima, mnoge njihove institucije zatečene su i nemoćne

Pojam umetničke politike u Sjedinjenim Državama deluje gotovo kao oksimoron – reč je o zemlji sa snažnim antikomunističkim nasleđem, koja svaki otvoreni poziv na spajanje umetnosti i politike vidi kao „komunističku praksu“. I dok pisci mogu učestvovati u protestima ili potpisivati pisma podrške, od njih se uglavnom ne očekuje da svoje pisanje vide kao politički čin i oni koji to učine predstavljaju izuzetak ili odgovaraju samo na određene krize, kao što su neki pisci i spisateljice reagovali na Vijetnamski rat, poput pesnika Roberta Louela, esejistkinje Suzan Sontag ili romanopisaca Meri Makarti i Normana Majlera. Pisci poput Melvila i Foknera, koji su u romanima kao što su Mobi Dik i Apsalom, Apsalom! dijagnostikovali duboke bolesti američkog društva, danas se ubrajaju u klasične autore. Ipak, oni se retko doživljavaju kao isključivo politički pisci – verovatno zato što se njihova veličina vidi pre svega u umetničkom, a ne u političkom dometu, kao da se ta dva aspekta mogu razdvojiti.

Pisanje kao trajna politička praksa obično je bilo prepuštano takozvanim manjinskim piscima poput Toni Morison. Od manjinskih pisaca dominantna publika, a ponekad i njihove sopstvene zajednice, očekuju da pišu o traumama poput ropstva, kolonizacije, rasizma, migracija ili rata, koji su oblikovali njihove zajednice upravo zato što su bile izložene zloupotrebi moći. Zbog toga Žil Delez i Feliks Gatari u delu Kafka: Ka manjinskoj književnosti tvrde da je prostor manjine uvek politički.

Kao glavni primer uzeli su Franca Kafku, a izraz „kafkijanski“prikladno opisuje iskustvo manjine. Jer, zaista deluje nadrealno živeti u zemlji koja samu sebe proglašava najvećom na svetu, a koja istovremeno koristi ropstvo, genocid, masovna hapšenja, nestanke i deportacije kao standardne metode protiv manjinskih zajednica. Stoga osećaj među američkim liberalima da pod Trampom II žive u nadrealnom vremenu treba sagledati u kontekstu toga kako je život manjina u Americi oduvek bio nadrealan: tokom tridesetih godina prošlog veka stotine hiljada Meksikanaca i američkih građana meksičkog porekla deportovano je u Meksiko, 120.000 japanskih Amerikanaca tokom Drugog svetskog rata internirano je u koncentracione logore, a Afroamerikanci su kroz istoriju rutinski nestajali, bili kastrirani, silovani, linčovani, masakrirani, pa čak i bombardovani, od Tulse 1921. godine, preko Birmingema 1963, do Filadelfije 1985.

Pisici drugih rasa oduvek pišu o toj nadrealnoj protivurečnosti između uzvišenih ideala i brutalne stvarnosti, protivurečnosti koja onemogućava postojanje univerzalnog humanizma. Ova protivurečnost danas se dramatično ogleda u genocidnom izraelskom napadu na Gazu, uz upotrebu bombi i političku podršku koju su Izraelu najpre pružili Bajden, a zatim i Tramp, u bipartizanskom ispoljavanju američke imperijalne sile. U ime zaštite jevrejskog naroda, Palestinci se svode na ono što su brojni izraelski zvaničnici nazvali „ljudskim životinjama“, što je odvratan izraz kojim se samo ponavlja način na koji su zapadni kolonizatori oduvek gledali na nebelce koje su masakrirali pod izgovorom da ih „civilizuju“. Palestinci i oni koji ih podržavaju predstavljaju izuzetak za Zapadnu civilizaciju i američki izuzetak – a čak i samo ukazivanje na to danas biva brutalno kažnjeno: cenzurom, otpuštanjem, javnim linčovanjem, hapšenjem, proterivanjem.

Savremeni američki književni svet zbog svega ovoga je u rasulu. I dok mnogi pisci izražavaju solidarnost sa Palestincima, mnoge njihove institucije zatečene su i nemoćne: nisu u stanju da podrže Palestince, da imenuju genocid pravim imenom, niti da aktivnim glasom ukažu na odgovornost Izraela, iako to mnogi pisci od njih zahtevaju. Te književne institucije deo su imperijalne strukture – podržavaju ih država i moćni donatori koji imaju koristi od imperijalne mašinerije.

Genocid u Gazi zato nije sporedni događaj koji se može ignorisati, već temeljni događaj, poput Vijetnamskog rata, u kojem se ne spaljuju samo nebelci američkim oružjem, već i sami američki ideali, i svaka mogućnost da se zamaskiraju eufemizmima. U svetlu tog plamena razotkriva se prava priroda američkog imperijalizma, kao i saučesništvo Amerikanaca koji ne čine ništa, uključujući i one pisce koji ostaju nemi.

Umesto pravog otpora, limitirano neslaganje omogućava američkoj književnosti da nastavi da ispunjava svoju imperijalnu funkciju

Relativno je malo savremenih američkih pisaca koji su kroz svoju umetničku praksu nešto rekli o tome, poput Boba Šakočisa (Bob Shacochis) i njegovog romana Žena koja je izgubila svoju dušu (2013). Iako ovo delo, koje istražuje trajno ratno stanje Amerike kao globalne sile, jeste nagrađeno, Šakočis nije postao književna zvezda. Knjige koje su doživele slavu često su napisali pisci iz manjina, od kojih se, na određeni način, i očekuje da progovore, poput Omara El Akada i njegovog romana Jednog dana, svi će oduvek biti protiv ovoga ili Ta-Nehasija Koutsa i njegove zbirke Poruka. Ova dela su antiimperijalna jer povezuju unutrašnje operacije rasizma sa strategijom Sjedinjenih Država da ciljano napadaju nebele narode, od napada dronovima do invazije, od podrške autoritarnim režimima do genocida.

Američka književnost kao imperijalna književnost ne uspostavlja tu vezu, čime se otkriva da je naličje američkog sna za mnoge ljude, unutar i izvan imperije, zapravo nadrealna noćna mora. Imperijalna književnost preferira realizam koji prikazuje nesavršenosti svakodnevnog života unutar američkog carstva. Sam čin tog prikazivanja predstavlja oblik neslaganja niskog intenziteta, dovoljno niskog da ga predsednik Obama može staviti na svoju godišnju listu preporučenih knjiga, laskajući piscima i dajući književni sjaj koji prikriva njegovo masovno korišćenje dronova za likvidacije i deportacije migranata bez dokumenata. Međutim, čak ni takav minimalni stepen neslaganja nije prihvatljiv pod Trampom II, gde su ideje poput raznolikosti, antirasizma i drugih ključnih tema književnosti koju je Obama odobravao, stavljene van zakona.

Naravno, važno je braniti se od nekih Trampovih napada. Socijalno osiguranje, nacionalni parkovi, pravo glasa, prava imigranata i drugo zaslužuju zaštitu. Ali instinktivna odbrana svega što Tramp napadne otkriva i da postoji liberalno ulaganje u očuvanje američke globalne moći. Žaljenje zbog gašenja USAID-a, na primer, uz štetu koju su pretrpeli oni ljudi koji su ostali bez posla i oni koji su ostali bez pomoći, jeste razumljivo. Ali USAID je takođe oblik američke meke moći, koji je služio da prikrije delovanje američke tvrde sile. Suštinskiji oblik neslaganja bio bi poziv na više meke i manje tvrde moći, odnosno na radikalno smanjenje vojnog i industrijskog kompleksa, korak koji nisu bili spremni da preduzmu ni demokratski ni republikanski predsednici.

Ako je Obama građanima, manjinama i saveznicima pružio poziv da budu uključeni u američku imperiju, Tramp nastoji da američku imperiju pretvori u ekskluzivni members only klub, u koji se može ući isključivo kroz danak i pokornost. U tome se krije dilema savremene američke književnosti: protestovati protiv Trampa i onoga što on predstavlja, a ne prepoznati da je Trampov imperijalizam samo ogoljena verzija liberalnog imperijalizma, jeste oblik limitiranog neslaganja. Umesto pravog otpora, ovakvo limitirano neslaganje omogućava američkoj književnosti da nastavi da ispunjava svoju imperijalnu funkciju: da kroz prikazivanje književnih i liberalnih vrednosti poput empatije i saosećanja precizno podešava imperijalnu moć i, na taj način, postane njen diplomata.

Tekst: Viet Thanh Nguyen
Izvor: lithub.com
Prevod: Danilo Lučić